Habiba Chrifi-Hammoudi

Mijn missie is helder: rouw zichtbaar maken, taboes doorbreken en bijdragen aan passende, waardige zorg voor iedereen, ongeacht achtergrond. Want praten over afscheid is geen teken van opgeven. Het is een teken van liefde, verantwoordelijkheid en moed.

In gesprek met PAL-drager Habiba Chrifi-Hammoudi, mantelzorgconsulent en senior-adviseur/projectleider Inclusieve Mantelzorg & Dementie

Wie is Habiba Chrifi-Hammoudi?
“Ik ben iemand bij wie persoonlijke en professionele ervaringen diep met elkaar verweven zijn. Mijn drive komt voort uit mijn eigen levensverhaal. Ik heb voor mijn moeder gezorgd toen zij kanker had. Al jaren vóór haar overlijden zat ik midden in de rouw. Ik huilde bijna dagelijks en nam in gedachten steeds een beetje afscheid. Dat noemen we ‘levend verlies’: rouwen terwijl iemand er nog is.
Ook bij mijn vader leefden we lange tijd tussen hoop en vrees. Artsen gaven hem nog een half jaar, maar het werden drie intensieve jaren. Zwaar, omdat je voortdurend beseft dat het elk moment kan veranderen. Maar ook waardevol. Juist omdat we wisten dat tijd kostbaar was, maakten we bewust mooie herinneringen samen.
Daarnaast zorgde ik voor mijn schoonouders, die beiden dementie hadden. Dat was afscheid nemen in fases , telkens een stukje van wie zij waren. Intens en zwaar, maar altijd gedragen door liefde, met een lach en een traan.
Deze ervaringen hebben mij gevormd. Ze leerden mij dat rouw niet pas begint bij overlijden, maar al bij verlies van gezondheid, toekomst en rollen binnen het gezin.”

Wat drijft jou om met dit thema te werken?
“In mijn werk ontmoet ik dagelijks mantelzorgers die midden in hun verdriet zitten, vaak zonder dat ze het zelf zo benoemen. Ze blijven zorgen, regelen en doorgaan, terwijl ze een stille rouw met zich meedragen. Tijdens de coronaperiode is dat verborgen verdriet alleen maar toegenomen. Sinds 2009 zet ik mij actief in om taboes rondom zorg in de laatste levensfase, hospice en dood bespreekbaar te maken, vooral binnen migrantengemeenschappen. Ik organiseer voorlichtingsbijeenkomsten, geef lessen en trainingen over proactieve zorgplanning en cultuursensitieve zorg.
Hoewel mijn werk breder is dan alleen palliatieve zorg, vormt dit wel een belangrijk onderdeel van mijn takenpakket. Voor Palliatieve Zorg Nederland verzorg ik lessen en casuïstiekbesprekingen voor zorgprofessionals, met speciale aandacht voor passende communicatie met families met een migratieachtergrond. Passende zorg betekent voor mij: zorg die niet alleen medisch klopt, maar ook aansluit bij iemands cultuur, geloof, familiecontext en levensverhaal.”

Aan welke initiatieven draag je bij in Utrecht?
“In Utrecht organiseer ik onder meer congressen over dementie en werk ik samen met verschillende organisaties aan bewustwordingsprojecten. Zo hebben we de voorlichtingsfilm Amina heeft Dementie ontwikkeld om het taboe rondom dementie binnen migrantengemeenschappen te doorbreken. Door herkenbare verhalen en rolmodellen ontstaat ruimte voor gesprek en tijdige ondersteuning.
Ook werkte ik intensief mee aan de driedelige documentaire Mantel der Liefde van NPO 1. In deze serie volgden we onder andere een Turkse vrouw in een hospice en een gezin waarin de man de ziekte van Alzheimer had. Met hun verhalen maakten we zichtbaar dat zorg in de laatste levensfase niet gaat over opgeven, maar over waardigheid en liefdevolle begeleiding.”

Heb je een anekdote die je is bijgebleven?
“Een zin die mij altijd zal bijblijven, is van een vrouw uit de documentaire. Over haar man met Alzheimer zei zij: “De ziekte heeft hem beetje voor beetje opgegeten.” Die woorden vatten samen wat veel families ervaren: een langzaam afscheid terwijl iemand fysiek nog aanwezig is. Het is precies dat proces van levend verlies dat zo vaak onzichtbaar blijft.”

Heb je een motto dat jou typeert?
“Mijn missie is helder: rouw zichtbaar maken, taboes doorbreken en bijdragen aan passende, waardige zorg voor iedereen, ongeacht achtergrond. Want praten over afscheid is geen teken van opgeven. Het is een teken van liefde, verantwoordelijkheid en moed.”

Wil je meer lezen over het werk van Habiba, waaronder haar inzet rondom palliatieve zorg en dementie? Kijk dan op de website MantelzorgUtrecht.nl.